Το παράδοξο του ελληνικού hiphop.

Ήθελα πάρα πολύ καιρό να κάτσω και να αναλύσω όλα εκείνα τα συμπεράσματα που έχω βγάλει για το ελληνικό ραπ τα τελευταία χρόνια. Συνήθως κάποιος φίλος θα ρωτήσει “ε ποια η άποψη σου για αυτόν; Πάει καλά αλλά το πούλησε και είναι εμπορικός” ή οι πιο “των οικονομικών” θα με ρωτήσουν αν πιστεύω ότι ο τάδε βγάζει όντως τα λεφτά που δείχνει στα κλιπς του.  Η αλήθεια είναι πως και οι δυο περιπτώσεις είναι αρκετά περίπλοκες για να χωρέσουν σε δυο κουβέντες και θα μπορούσαμε να μιλάμε ώρα για το θέμα. Ωστόσο, μιας και το λατινικό ρητό λέει ότι “τα γραπτά μένουν”, θα προσπαθήσω παρακάτω να παρουσιάσω όσο πιο συνοπτικά και απλά γίνεται κάποιες από τις παρατηρήσεις και τις σκέψεις μου για τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής hiphop σκηνής.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι Έλληνες ραππερς  και οι ακόλουθοι τους αλλά ακόμα και αυτοί που προσπαθούν να παρουσιάσουν και να αναλύσουν το ελληνικό hip-hop(βλ. δημοσιογράφοι, σκηνοθέτες, συγγραφείς),τοποθέτησαν την αντίληψη τους για το είδος και την κουλτούρα γύρω από ένα σχίσμα. Από την μια πλευρά όσοι αντιλαμβανόντουσαν  το ραπ ως μια ευρύτερη κουλτούρα αυστηρά αμερικανική η οποία προκειμένου να εξελιχθεί στην Ελλάδα έπρεπε να ταυτιστεί μουσικά, στιχουργικά και αισθητικά με την γενέτειρα της. Από την άλλη εκείνοι που εξέλαβαν το ελληνικό hip-hop βάση των προηγούμενων εναλλακτικών ή κύριων ρευμάτων της ελληνικής  μουσικής  (ροκ, πανκ, ρεμπέτικο κ.α.)με ότι και αν αυτό συνεπάγεται για τους περιορισμούς και τα προβλήματα του είδους.

p9zrjca376j01
Photo: Ο θρυλικός DJ Kool Herc σε ένα από τα πρώτα block parties, Νέα Υόρκη, 1973

Το δίπολο ελληνικό hiphop vs  hip-hop “αλά ελληνικα” αρχικά αντικατοπτρίζεται στην κόντρα active member/low bap εναντίον ΖΝ που απασχόλησε την εγχώρια σκηνή στα πρώιμα στάδια της και πιο συγκεκριμένα από το 1997 και ύστερα. Οι διαφορές στην έκφραση της hiphop κουλτούρας  από τα δύο αυτά σχήματα, επηρέασαν αισθητικά την εξέλιξη της ελληνόφωνης hiphop σκηνής. Διάφοροι καλλιτέχνες και παραγωγοί με τους οποίους είχα τη τύχη να μιλήσω, συνήθως μου εξιστορούσαν την περίοδο από το 1989 έως και τα τέλη της δεκαετίας του 90, ως μια εποχή όπου ο εγχώριος hip-hop πυρήνας ήταν τόσο μικρός που δεν είχε τίποτα να χωρίσει παρά να ανταλλάξει όσες περισσότερες πληροφορίες μπορούσε προκειμένου να επιβιώσει.

1505430
Photo: Συναυλία ΖΝ στην Τεχνόπολη, καλοκαίρι 2015

Η διαμάχη των δύο ιστορικών για τη σκηνή σχημάτων το 97, σήμαινε ότι το κοινό άρχισε σταδιακά να μεγαλώνει υπογείως σε τέτοιο βαθμό που πλέον ερχόταν αντιμέτωπο με διαφορετικές, έως αντικρουόμενες ,αντιλήψεις για την κουλτούρα. Από την μια πλευρά οι “Ζωντανοί Νεκροί” εισήγαγαν στο κοινό μια αισθητική πολύ κοντά με το gangsta rap των 90’s το οποίο εκείνη την εποχή ανέβαινε στα αμερικανικά τσάρτς, όπου θέματα όπως η παρανομία, το σεξ, η βια, ο κοινωνικός αποκλεισμός, τα ναρκωτικά αλλά και η διασκέδαση είχαν τη τιμητική τους. Προφανώς και τα παραπάνω ήταν στοιχεία που εξέφραζαν και συνεχίζουν να εκφράζουν σε μεγάλο βαθμό την μικροαστική άφρο-αμερικάνικη κοινωνία όπως και στην Ελλάδα αντίστοιχα θέματα εκφράστηκαν εν μέρη, μέσα από το Ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι.

Από την άλλη οι Active Member, διαχωρίζοντας τη θέση τους από τη σκηνή, σχημάτισαν το δικό τους μουσικό ρεύμα (Low Bap) το οποίο θα έλεγα ότι  αισθητικά είναι μια αυστηρά ελληνοποιημένη έκδοση του hiphop που χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα λυρικό λόγο, εσωστρέφεια, μελαγχολία αλλά και την αντίληψη ότι το ραπ πρέπει να “στρατεύεται” υπέρ συγκεκριμένων αξιών όπως η καλλιτεχνική ελευθερία, η εναντίωση στο “μαζικό” και η απέχθεια προς το καπιταλιστικό σύστημα(Χαρακτηριστικά το σύνθημα “No Sponsors” ξεχώριζε στις συναυλίες των AM) στοιχεία που κληρονομούνται από τα προηγούμενα ρεύματα της ελληνικής εναλλακτικής μουσικής. Ωστόσο και οι δύο πλευρές καθώς και τα συγκροτήματα που επηρεάστηκαν από αυτές τα επόμενα χρόνια, τάχθηκαν θερμά απέναντι στην ελληνική ποπ και mainstream κουλτούρα.

activemember111111

Παράλληλα, η πλευρά εκείνη της σκηνής που θεωρούσε ότι το ελληνικό hip-hop έπρεπε να ακολουθήσει τα αμερικανικά πρότυπα όντας παράγωγο τους , συσπειρωνόταν σε συνοικιακά κλάμπς οργανώνοντας party με ξένα rap και r&b hits της εποχής. Μέσα από αυτούς τους υπό πυρήνες καλλιτεχνών που ταυτιζόντουσαν πλέον πλήρως με το αφροαμερικανικό “γκλάμουρ” που έκανε θραύση στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, εμφανίστηκε ως μπροστάρης ο Νίκος Βουρλιώτης των Going Through, ο οποίος είχε  ήδη από το 1993 αξιοσημείωτη δραστηριότητα στο χώρο, με σημαντικές συνεργασίες (Βλάσης Μπονάτσος, Άλκηστης Πρωτοψάλτη κ.α.). Έχοντας αναπτύξει επαφές και με τα δύο τότε στρατόπεδα του εγχώριου rap, καθώς ο πρώτος του δίσκος ήταν από τη Freestyle Productions του BD Foxmor (Active Member) ενώ μετέπειτα συνεργάστηκε και με τους Ζωντανούς Νεκρούς, ο Βουρλιώτης παρά τα πρώτα εσωστρεφή και αμιγώς “έντεχνα” βήματα του, καταφέρνει στη πορεία να συσπειρώσει γύρω του τις υπο-ομάδες εκείνες που υποστήριζαν Αμερικανούς rap και r&b stars των early 00’s (Jay-Z, Bustah Rhymes, 50 cent, Usher κλπ) και να γίνει ο πρώτος εμπορικός “εκπρόσωπος” του hiphop στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές ( Mad tv, planet 99,5) και κλείνοντας συνεργασίες με πολυεθνικά brands ( Puma, Redbull κ.α.). Αποκορύφωμα εκείνης της περιόδου αποτελεί η κυκλοφορία του δίσκου των Going Through: La Sagrada Familia από την Universal/ Def Jam. Ωστόσο, η είσοδος του στον κόσμο του mainstream θεάματος και της διαφημιστικής επιτυχίας σηματοδότησε και την έξοδο των Going Through από τον πυρήνα της ελληνικής σκηνής, καθώς από το 2005 και έπειτα ξεκίνησαν να εμφανίζονται σε λαϊκά νυχτερινά κέντρα τερματίζοντας οριστικά την σχέση τους με το ελληνικό hip-hop κοινό.

r-3244167-1344799294-9221-jpeg

Παρ’ όλα αυτά, το 2005 φαντάζει πλέον μια άλλη εποχή όπου κανείς δεν φαντάζονταν τον ρόλο που θα έπαιζε το YouTube και τα Social Media στη μουσική. Είναι εντυπωσιακό πως χάρη στο ίντερνετ, τα τελευταία χρόνια το ελληνικό ραπ συναγωνίζεται σε αριθμούς όσο αφορά την ακροαματικότητα, παραδοσιακά ονόματα της ελληνικής δισκογραφίας. Εντάξει αφενός κάποιοι θα βιαστούν να πουν πως το φαινόμενο είναι παγκόσμιο, εξάλλου η Νielsen ανέφερε το καλοκαίρι του 2017 πως βάση πωλήσεων το hiphop ξεπέρασε για πρώτη φορά το ροκ στις ΗΠΑ καταφέρνοντας να γίνει και επίσημα το πιο δημοφιλές είδος μουσικής στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Στην Ελλάδα όμως τα πράγματα είναι κάπως πιο ιδιαίτερα. Η επιτυχία του εγχώριου ραπ δεν στηρίζεται και δεν καλύπτεται από κανένα παραδοσιακό μέσο (τηλεόραση, ράδιο, εφημερίδες). Έτσι έχουμε ένα φάσμα ψυχαγωγίας δύο ταχυτήτων. Από την μια οι ραδιοφωνικοί σταθμοί και η τηλεόραση προβάλουν μια σειρά από καλλιτέχνες που εκπροσωπούν το “ελαφρό-λαϊκό” ποπ των τελευταίων 20 χρόνων  και στηρίζονται από τις εναπομείναντες δισκογραφικές εταιρίες και άλλων ειδών ενδιάμεσους όπως ιδιοκτήτες νυχτερινών μαγαζιών ή τηλεοπτικούς παραγωγούς.

Από την άλλη τους Έλληνες ραππερς, μια ντουζίνα ανθρώπων που ίσως να αποτελούν και παγκόσμιο φαινόμενο. Και αυτό γιατί τα τελευταία 8 χρόνια ζουν σαν σούπερ ήρωες. Το πρωί έχουν μια καθημερινή εργασία όπως υπάλληλοι γραφείου ή μάγειρες και το βράδυ γεμίζουν ασφυκτικά τεράστιους συναυλιακούς χώρους, βγαίνουν φωτογραφίες με έφηβους που ουρλιάζουν και μαζεύουν μερικά εκατομμύρια views στο Youtube κυριαρχώντας στις τάσεις του πλέον δημοφιλούς μέσου ψυχαγωγίας. Από αυτούς βέβαια κάποιοι τα τελευταία χρόνια κατάφεραν να αξιοποιήσουν την δίοδο ενός άλλου ιδιαίτερου ελληνικού μοντέλου διασκέδασης, του καφέ-μπαρ-κλαμπ, μεταφράζοντας έτσι σε κέρδη την επιτυχία τους μέσα από συνεχείς εμφανίσεις στα αμέτρητα νυχτερινά μαγαζιά που βρίσκονται στην ελληνική επαρχία.

Προφανώς εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα του παραπάνω “hip-hop παράδοξου” αποτελούν σχήματα όπως τα Ιμισκούμπρια ή οι Going Through, που κατάφεραν να μπουν στο σύστημα της ελληνικής δισκογραφίας αλλά επαναπροσδιορίζοντας σε κάποιες περιπτώσεις το κοινό και τον ήχο τους όπως αναφέρθηκε παραπάνω.

r-1881216-1423329866-7276-jpeg

Άρα συνοψίζοντας το παράδοξο, αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχουμε μια κατηγορία μουσικών και performers που μονοπωλούν το ενδιαφέρον των εφήβων όπως δείχνουν οι αριθμοί του youtube ή οι εικόνες από τις συναυλίες τους  αλλά παράλληλα δεν καταφέρουν να μεταφράσουν την επιτυχία αυτή σε ισάξιο οικονομικό κέρδος καθώς δεν χαίρουν αναγνώρισης από τα παραδοσιακά media ή από τα μεγάλα εμπορικά brand names (φαγητού, αθλητικών ειδών κλπ)τα οποία ενώ στοχεύουν στο ηλικιακό κοινό που αποτελεί σήμερα τον πυρήνα του ελληνικού ραπ, αρνούνται να συνεργαστούν και να υποστηρίξουν διαφημιστικά ανάλογους καλλιτέχνες. Παραδείγματα υπάρχουν από όλα τα ρεύματα της τωρινής ελληνικής Hip-hop σκηνής, από τον Λεξ ή τους Στίχοιμα μέχρι τον Σνικ και τον Light.

maxresdefault.jpg
Photo: Τον Δεκέμβριο του 2012 οι ΒΠΕΙΣ σε μια ιστορική συναυλία για το Ελληνικό hip-hop γέμισαν ασφυκτικά το γήπεδο του Σπορτινγκ στην Αθήνα.

Κάποιοι ίσως θα έλεγαν ότι η άρνηση της πλειονότητας των Ελλήνων hip-hop καλλιτεχνών να κινηθούν πιο “επαγγελματικά” είναι αυτή που δίνει στο είδος τον χαρακτήρα της αντισυμβατικότητας που το κάνει τόσο δημοφιλές στους νέους.Τι θα γινόταν όμως αν ο κόσμος των επιχειρήσεων και τις διαφήμισης κατάφερνε να ακούσει το ελληνικό hiphop και αυτή τη φορά να συμβαδίσει με τους δικού του όρους; Ίσως κάτι τέτοιο να ήταν το πρώτο βήμα για την άνοδο μιας νέας ισχυρής εγχώριας μουσικής σκηνής (και γιατί όχι βιομηχανίας;) που θα καταφέρει να μεταφράσει την δημοτικότητα σε εμπορική επιτυχία χωρίς όμως να κάνει εκπτώσεις στην ποιότητα και το ταλέντο. Ωστόσο η βασική προϋπόθεση για αυτό θα ήταν το ίδιο πρώτα το ελληνικό hip-hop να ξεπεράσει τα συμπλέγματα και τις κόντρες του παρελθόντος και να αρχίσει να αντιλαμβάνεται τον όρο εμπορικός όχι σαν συνώνυμο της έλλειψης ταλέντου ή ποιότητας, αλλά ως παράγωγο του επαγγελματισμού και της στρατηγικής. Αυτά όμως μέχρι εδώ, σίγουρα σε κάποιο επόμενο ποστ θα αναφερθώ πιο αναλυτικά στη σχέση ελληνικού hip-hop και επαγγελματισμού.

Υ.Γ. Stay calm fellas, προφανώς και δεν ξεχνάω groups όπως οι TXC και οι FFC, αλλά θα έπρεπε να γράψουμε μια ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια του ελληνικού ραπ αν δεν θέλαμε να εστιάσουμε σε συγκεκριμένα παραδείγματα.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s